کشف بیش از ۸۰۰ جرم کیهانی ناشناخته با هوش مصنوعی در آرشیو هابل

در تازه‌ترین دستاوردهای علمی در حوزه اخترشناسی، دو اخترشناس از سازمان فضایی اروپا (ESA) با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی موفق به کشف بیش از ۸۰۰ جرم کیهانی ناشناخته در آرشیو داده‌های تلسکوپ فضایی هابل شدند. این شبکه عصبی که AnomalyMatch نام دارد، توانست در مدت کمتر از سه روز نزدیک به ۱۰۰ میلیون تصویر فضایی را بررسی و ۱۴۰۰ جرم غیرعادی را شناسایی کند که بیش از ۸۰۰ مورد از آن‌ها پیش‌تر ثبت نشده بودند.

این پروژه توسط دیوید او رایان و پابلو گومز توسعه یافته است و بر روی آرشیو میراث هابل که شامل ده‌ها هزار مجموعه داده از ۳۵ سال فعالیت این تلسکوپ است، اعمال شده است. با وجود تخصص بالای دانشمندان در شناسایی ناهنجاری‌های کیهانی، حجم عظیم داده‌های هابل بررسی دستی را غیرممکن می‌سازد، بنابراین استفاده از هوش مصنوعی برای تسریع و افزایش دقت این فرایند ضروری به نظر می‌رسید.

شبکه عصبی AnomalyMatch پس از پردازش داده‌ها، فهرستی از کاندیداهای ناهنجاری را ارائه داد که توسط پژوهشگران به دقت بازبینی و تایید شد. یافته‌های این پروژه شامل کهکشان‌هایی است که در حال ادغام یا تعامل با یکدیگرند و شکل‌های غیرمعمول یا دنباله‌های طولانی از ستارگان و گازها را ایجاد کرده‌اند. همچنین مواردی از عدسی‌های گرانشی مشاهده شده است؛ پدیده‌ای که در آن گرانش کهکشان‌های جلویی باعث انحراف نور کهکشان‌های پس‌زمینه و ایجاد اشکال دایره‌ای یا قوسی می‌شود.

علاوه بر این، دیسک‌های شکل‌گیری سیاره‌ای که از زاویه جانبی مشاهده شده‌اند، کهکشان‌هایی با توده‌های عظیم ستاره‌ای و کهکشان‌های موسوم به “ژله‌ای” نیز در میان کشفیات قرار دارند. نکته جالب توجه وجود چند ده جرم است که به هیچ یک از دسته‌بندی‌های شناخته شده تعلق ندارند و ماهیتی مرموز دارند.

پابلو گومز در بیانیه‌ای اعلام کرد که این استفاده از هوش مصنوعی یک گام بزرگ در افزایش بهره‌وری علمی از داده‌های هابل است و نشان می‌دهد که حتی در داده‌هایی که انتظار می‌رود به طور کامل بررسی شده باشند، هنوز کشفیات جدیدی ممکن است. او همچنین تاکید کرد که این ابزار می‌تواند در تحلیل مجموعه داده‌های بزرگ دیگر نیز کاربرد فراوانی داشته باشد.

این پروژه نمونه‌ای بارز از هم‌افزایی فناوری‌های نوین هوش مصنوعی با علوم پایه است که می‌تواند به درک بهتر جهان هستی کمک کند. با توجه به حجم روزافزون داده‌های فضایی که توسط ماهواره‌ها و تلسکوپ‌های مختلف تولید می‌شود، استفاده از روش‌های خودکار و هوشمند برای تحلیل این داده‌ها اهمیت ویژه‌ای یافته است. انتظار می‌رود در آینده نزدیک، چنین فناوری‌هایی به صورت گسترده‌تری در اخترشناسی و سایر شاخه‌های علوم فضایی به کار گرفته شوند تا کشفیات جدید و دقیق‌تری حاصل شود.

در نهایت، این دستاورد نشان می‌دهد که هوش مصنوعی نه تنها می‌تواند به عنوان ابزاری کمکی برای دانشمندان عمل کند، بلکه قادر است فراتر از توانایی‌های انسانی در پردازش داده‌های عظیم، به کشف پدیده‌های ناشناخته بپردازد و افق‌های جدیدی در شناخت کیهان بگشاید.